Književna prekretnica 1966: Kako su Selimović, Dizdar i Sušić mijenjali epohu

Tačno šest decenija dijeli nas od godine u kojoj su objavljena tri kapitalna djela bosanskohercegovačke književnosti – „Derviš i smrt“ Meše Selimovića, „Kameni spavač“ Maka Dizdara i „Pobune“ Derviša Sušića.

Šta su ova djela značila 1966. godine, a šta nam govore danas?

Novi književni postupci, kritika naslijeđenih obrazaca i preispitivanje vlastitih ideala povezuju djela Dizdara, Selimovića i Sušića. Značaj dakako nije samo estetski. A za njihovo potpunije tumačenje potrebno je, prije svega, razumjeti i vrijeme u kojem su nastala.

„Riječ je o djelima u kojima se ostvaruje veliki dio našeg književnog moderniteta nakon Drugog svjetskog rata. Ona predstavljaju beskompromisni raskid s dotadašnjom, vrlo simplificiranom i pojednostavljenom književnom praksom“, kazao je predsjednik Bošnjačke zajednice kulture Sanjin Kodrić.

„Svi su oni bili ljudi koji su istinski vjerovali, bili su antifašisti i učestvovali u Narodnooslobodilačkoj borbi. Kasnije je došlo do svojevrsnog propitivanja, pa pomalo i sumnje u sve one ideale za koje su se borili“, pojasnila je profesorica Univerziteta „Džemal Bijedić“ u Mostaru Dijana Hadžizukić.

Zašto su ova djela i dalje aktuelna pojašnjava asistent na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu Elmir Spahić, koji njihov značaj prepoznaje u složenom prikazu ljudske prirode.

„Mogli bismo ustanoviti da ona, kao i tada, imaju dijalektiku s pitanjem šta je čovjek danas, dokle sežu njegove granice postojanja, moći, slobode, udesa i sudbine“, istakao je Spahić.

Utjecaj ovih naslova širio se izvan domena književnosti. Njihove teme i ideje postale su važna referenca za druge umjetnosti i šire kulturne procese.

„To su vam, u konačnici, i Berberove slike, slike Safeta Zeca, ali i slične pojave u muzičkoj umjetnosti kod Avde Smailovića i drugih“, naveo je Kodrić.

Sagovornici dodatno pojašnjavaju da ih studenti čitaju kao priče o bosanskoj prošlosti, ali i kao ogledalo karaktera koje prepoznaju u svakodnevici.

„Kada jednom otkriju te tekstove, posebno Derviša Sušića, studenti ga zavole zbog njegovog odnosa prema bosanskoj historiji, bosanskoj prošlosti i specifičnom mentalitetu bosanskog čovjeka“, navodi Hadžizukić.

Umjesto oslanjanja na tuđe uzore, Selimović, Dizdar i Sušić svoj su autentični izraz pronašli u vlastitom iskustvu, zbog čega njihova djela i danas ravnopravno stoje uz ostvarenja svjetske književnosti.

federalna.ba

Federalna.ba dostupna je i kao mobilna aplikacija. Preuzmite je na Google Playu i App Storeu.