Promjena politike SAD-a prema Bosni i Hercegovini - akcenat na stabilnosti, infrastrukturi i američkim komercijalnim interesima

Politika Sjedinjenih Američkih Država prema Zapadnom Balkanu, pa i Bosni i Hercegovini doživljava promjene, ali ključna posvećenost Dejtonskom mirovnom sporazumu, suverenitetu i teritorijalnom integritetu BiH ostaje nepromjenjiva činjenica. Može se ovo iščitati iz posljednjeg izvještaja State Departmenta mada ga, prema pravilu, političari u našoj zemlji čitaju dvojako. Analitičari upozoravaju da  dokument daje manje prostora evropskim integracijama i demokratizaciji, a znatno više stabilnosti, energetici, infrastrukturi i američkim komercijalnim interesima.

Sjedinjene Američke Države potvrđuju posvećenost Dejtonskom mirovnom sporazumu, suverenitetu i teritorijalnom integritetu Bosne i Hercegovine koja predstavlja važan faktor za širu regionalnu  stabilnost i američke interese na Zapadnom Balkanu. Ovo je naglašeno tokom nedavne posjete našoj zemlji američkih kongresmena koji su razgovarali sa predstavnicima entitetskih i državnih vlasti, među kojima je i sa šefom bh. diplomatije Elmedinom Konakovićem.

Poslane poruke su u skladu s izvještajem State Departmenta –Kongresu o politici prema Zapadnom Balkanu. Konkretno, političarima u BiH Washington poručuje da izbjegavaju destabilizirajuće djelovanje i podjele, podsjećajući da je američka diplomatija tokom 2025.  pomogla okončanju najakutnije krize u BiH od sukoba 1992–1995, uz očuvanje ustavnog poretka, direktno aludirajući na političku krizu nastalu nakon presude Miloradu Dodiku i poteza vlasti RS-a koje su izazvale ozbiljne političke tenzije u državi. Tri su ključna prioriteta američke politike prema Zapadnom Balkanu: očuvanje regionalne stabilnosti, jačanje ekonomske i energetske saradnje te suzbijanje utjecaja Rusije, Kine i organizovanog kriminala.

Odustajanje od intervencionizma na Zapadnom Balkanu jedino je što iz izvještaja iščitava Milorad Dodik.

Međutim, bivši američki ambasador u BiH Majkl Marfi (Michael Murphy), kritikuje aktuelnu američku administraciju, tvrdeći da je Washington napravio ozbiljne ustupke Miloradu Dodiku u dogovoru koji je uključivao ukidanje sankcija i uklanjanje visokog predstavnika, u zamjenu za povlačenje dijela zakona Republike Srpske nakon čega on nastavlja podrivati Dejtonski sporazum i institucije Bosne i Hercegovine. Marfi istovremeno spominje i lidera SDA Bakira Izetbegovića, za kojeg tvrdi da je ranije američkim zvaničnicima izjavio da bi mogao prihvatiti podjelu BiH. Komentira politički analitičar Žarko Puhovski:

„No, to su priče za medije na koje ni ozbiljni mediji ne mogu ne reagirati, jer onda ispada da skrivaju stvari, pa smo sad ušli u zonu ne samo tračeva već raspravljanja o tome što bi bilo kad bi bilo. Ono što se može kao pozadina, po mojem sudu, pročitati jest očiti zaokret pozicije SAD-a prema Bosni i Hercegovini. Oni su godinama, ovako ili onako, ali u osnovi podržavali većinsku bošnjačku poziciju, a sada su se znatno približili onoj srpskoj poziciji. Pritom ne mislim da prihvaćaju razdiobu, odnosno raspad Bosne i Hercegovine, ali očito smatraju da treba ovoj drugoj strani dati neku podršku, što se u više navrata pokazalo.“

Analitičari također upozoravaju da dokument pokazuje i promjenu naglaska u odnosu na put BiH prema Evropskoj uniji - manje prostora daje se evropskim integracijama i demokratizaciji, a znatno više  američkim komercijalnim interesima. Adi Ćerimagić, viši analitičar Inicijative za evropsku stabilnost iz Berlina:

„Evropska unija se pojavljuje u najboljem slučaju kao nevažan akter, u najgorem slučaju kao regulatorni konkurent i prepreka. Dijelovi koji se odnose na ekonomsku politiku i investicije, to posebno jasno pokazuju. Za ovu američku administraciju sopstvena strategija, politika i aktivnosti Unije na Zapadnom Balkanu djeluju potpuno irelevantno.“

Problem je, kaže Ćerimagić, i potpuni izostanak ozbiljne evropske strategije koja postavlja crvene linije i štiti barem evropski interes. I dok je promjena akcenta u američkom pristupu regionu i BiH  očigledna, politička kriza u našoj zemlji je konstantna, usložnjena dodatno činjenicom da smo u izbornoj godini.