Obilježavanje 9. januara: Neustavni praznik i resurs za političku propagandu

U Republici Srpskoj se i ove godine, 9. januara, održava takozvani „Dan RS-a“, uprkos višegodišnjim odlukama Ustavnog suda Bosne i Hercegovine koji je ovaj datum u više navrata proglasio neustavnim i diskriminatornim. Manifestacije u Banjoj Luci ove godine uključuju svečani defile s oko 800 policajaca, 1.300 angažovanih pripadnika MUP-a i gotovo 2.000 učesnika iz civilnog sektora, što pokazuje da vlasti RS-a koriste državne resurse za političku promociju praznika koji je pravno osporen.

Ustavni sud BiH je još 2015. godine jasno utvrdio da 9. januar diskriminira nesrpsko stanovništvo jer favorizira samo jedan narod i pravoslavnu tradiciju. Praznik je povezan s jednostranom Deklaracijom o proglašenju Republike srpskog naroda iz 1992. godine, donesenu bez učešća Bošnjaka, Hrvata i Ostalih. Venecijanska komisija dodatno je upozorila da praznik nema nikakvu multietničku simboliku, dok pravni okvir RS-a nameće obaveze građanima i firmama koji ne mogu poštovati taj datum.

Godinama je organizacija 9. januara bila razlog za američke sankcije, koje su bile uvedene zbog podrivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma. Međutim, promjenom američke administracije i dogovorom s aktuelnom vlasti u RS-u, sankcije su ukinute, dajući Dodikovoj političkoj eliti zeleno svjetlo za nastavak provokativnog obilježavanja praznika bez straha od međunarodnih posljedica.

Bivši predsjednik Skupštine RBiH, Miro Lazović, ocijenio je da 9. januar više nije simbol entiteta, već postao ekskluzivni politički rekvizit Milorada Dodika i njegovog režima. „Ovaj datum se koristi kao instrument stalne konfrontacije sa državom BiH, negiranja odluka Ustavnog suda i jačanja etničke podjele u društvu“, rekao je Lazović.

Pravna dimenzija ovog problema i dalje postoji. Od 2023. godine, nepoštivanje odluka Ustavnog suda u vezi s ovim praznikom predstavlja krivično djelo, što stavlja Tužilaštvo i Sud BiH u ključnu poziciju da procesuiraju odgovorne za održavanje neustavnog i diskriminatornog praznika. Uprkos tome, vlasti RS-a i dalje koriste 9. januar kao sredstvo političke manipulacije i afirmacije etničke dominacije.

federalna.ba