Novi slučajevi špijuniranja u Srbiji: Mete rektor Univerziteta u Beogradu i saradnik tužilaštva
Organizacija Citizen Lab, u saradnji sa SHARE Fondacijom, potvrdila je dva nova slučaja targetiranja naprednim špijunskim softverom. Mete su rektor Univerziteta u Beogradu Vladan Đokić i viši tužilački saradnik Rade Bajić iz Javnog tužilaštva za organizovani kriminal.
Forenzičkom analizom potvrđeno je da je tokom 2026. godine telefon rektora Đokića zaražen špijunskim softverom Pegasus izraelske kompanije NSO Group, korištenjem napada „0-click“, koji ne zahtijeva nikakvu aktivnost korisnika.
Rade Bajić, viši tužilački saradnik koji je radio na predmetu Generalštab, u augustu ove godine primio je zvanično obavještenje kompanije Apple koje ukazuje na to da je, s visokim stepenom pouzdanosti, bio meta napada „plaćeničkim špijunskim softverom“ (mercenary spyware).
Širenje digitalnog nadzora na sve veći broj aktera
Novi slučajevi upotrebe špijunskog softvera protiv predstavnika univerziteta i tužilaštva otvaraju ozbiljna pitanja o rasprostranjenosti digitalnog nadzora i zaštiti nezavisnosti institucija u Srbiji, saopćila je SHARE Fondacija.
SHARE Fondacija podsjeća da je 2. septembra saopćila da je početkom 2026. godine najmanje 14 osoba u Srbiji bilo meta različitih vrsta naprednog špijunskog softvera. Među metama su bili studenti, aktivisti, narodni poslanik i lokalni opozicioni odbornik. Novi slučajevi proširuju ovaj obrazac na predstavnike univerziteta i tužilaštva.
Od otkrivanja slučajeva nadzora novinara, aktivista i pripadnika civilnog društva krajem 2024. godine zabilježeni su slučajevi upotrebe špijunskog softvera protiv sve šireg kruga aktera, uključujući poljoprivrednike tokom 2025. godine, a potom i studente, aktiviste i opozicione političare tokom 2026. godine.
Ovakav trend ukazuje na širenje digitalnog nadzora na sve veći broj aktera, od civilnog društva, novinara i studentskog pokreta do političkih predstavnika i institucija koje imaju ključnu ulogu u zaštiti javnog interesa. Istovremeno, nekažnjivost i izostanak djelotvornog postupanja po podnesenim krivičnim prijavama stvaraju uslove za nastavak i širenje ovakve prakse, navodi se u saopćenju.
Direktno ugrožavanje nezavisnosti institucija
Nadzor nad zaposlenima u pravosuđu i predstavnicima univerziteta direktno ugrožava nezavisnost institucija i njihovu sposobnost da djeluju bez pritisaka. U pravosuđu takva praksa može ugroziti nezavisnost sudstva i tužilaštva te obeshrabriti postupanje u javnom interesu, dok na univerzitetima podriva akademsku autonomiju i slobodu izražavanja. Kada institucije koje bi trebale štititi javni interes postanu mete nadzora, posljedice ne trpe samo pojedinci već i cijelo društvo, dodaje se u saopćenju.
Ovi trendovi posebno zabrinjavaju uoči parlamentarnih izbora 25. oktobra, ističe SHARE Fondacija.
Po svojim funkcijama i namjeni, špijunski softver može se klasificirati kao računarski virus, odnosno program ili skup naredbi koji djeluju na druge programe ili podatke u računaru ili računarskoj mreži. Njegova upotreba predstavlja krivično djelo prema Krivičnom zakoniku Republike Srbije.
Upotreba špijunskog softvera podrazumijeva neovlašten pristup svim podacima na uređaju, čime se namjerno nanosi šteta ciljanoj osobi, ali i svim drugim osobama čiji se podaci nalaze na tom uređaju, navodi se u saopćenju.
federalna.ba/Beta
Federalna.ba dostupna je i kao mobilna aplikacija. Preuzmite je na Google Playu i App Storeu.