"Napad na civilno društvo": Zašto je omiljeni think tank Viktora Orbána u ozbiljnoj krizi?

Pod blještavim lusterima neoklasične plesne dvorane gosti su zauzimali svoja mjesta. Bilo je 10 sati ujutro, a desetine učesnika okupile su se u privatnom klubu u Briselu na konferenciji povodom 250 godina američke nezavisnosti. Događaj je organizovao MCC Brussels, think tank koji se smatra omiljenim ideološkim centrom mađarskog premijera Viktora Orbána u glavnom gradu Evropske unije.

Otvarajući jednodnevnu konferenciju, direktor MCC-a Frank Furedi izjavio je da je obilježavanje 250. godišnjice američke nezavisnosti "gotovo potpuno promaklo evropskoj javnosti", hvaleći američke očeve osnivače prije nego što je oštro kritikovao, kako je rekao, "nesposobnu političku elitu Evrope".

Finansijska neizvjesnost nakon Orbánovog poraza

Iza glamurozne konferencije krije se ozbiljna neizvjesnost oko budućnosti MCC Brusselsa.

Think tank, koji je ranije organizovao događaje s političarima poput Nigela Faragea i Suelle Braverman te ugostio europarlamentarca njemačkog AfD-a Alexandera Jungblutha, suočava se s ozbiljnim finansijskim problemima nakon Orbánovog izbornog poraza u aprilu.

Novi mađarski premijer Péter Magyar najavio je da država više neće finansirati konzervativne skupove i organizacije, uključujući Mathias Corvinus Collegium (MCC) i njemu povezane institucije.

Milionska sredstva iz državnog budžeta pod istragom

Za vrijeme Orbánove vlasti, MCC u Budimpešti, obrazovna institucija blisko povezana s njegovom strankom Fidesz, dobio je ogromnu državnu finansijsku podršku kroz prijenos vrijedne državne imovine.

Nova vlada najavila je istragu tog procesa, tvrdeći da je riječ o nezakonitom korištenju javnog novca.

MCC Brussels osnovan je u novembru 2022. godine kao formalno nezavisna podružnica budimpeštanskog instituta. Samo tokom 2024. godine prijavio je godišnje finansiranje od 6,37 miliona eura iz matične organizacije, čime je postao jedan od najbolje finansiranih think tankova u Briselu.

To bogatstvo bilo je vidljivo i tokom junskog događaja održanog u elitnom klubu Cercle Royal Gaulois, gdje su učesnici raspravljali o budućnosti zapadne civilizacije.

Furedi: Nastavit ćemo raditi, makar samo online

Frank Furedi, nekada član male marksističke političke grupacije, a danas jedan od vodećih ideologa evropske nove desnice, izjavio je da će MCC Brussels od septembra morati pronaći nove izvore finansiranja.

"Bez obzira na sve, nastavit ćemo djelovati u nekom obliku. U najgorem slučaju bit ćemo mnogo prisutniji online nego kroz fizičke događaje", rekao je.

Optužbe Pétera Magyara da je finansiranje MCC-a bilo nezakonito nazvao je "potpunom besmislicom", ističući da su finansije organizacije potpuno transparentne.

Dodao je kako nova vlast ima pravo upravljati javnim sredstvima, ali ne i ugasiti instituciju koja, prema njegovim riječima, "radi dobar posao".

Kontroverzne aktivnosti i politički utjecaj

Furedi tvrdi da MCC Brussels obrađuje teme koje drugi zanemaruju, navodeći kao primjere događaje posvećene romskoj i jevrejskoj muzici u istočnoj Evropi te istraživanja o psihologiji evropskog narativa.

Ipak, upravo političke aktivnosti donijele su ovoj organizaciji kontroverznu reputaciju.

Kritičari optužuju MCC da opravdava Orbánovu vlast uprkos brojnim nezavisnim izvještajima o korupciji i urušavanju demokratskih standarda u Mađarskoj. Organizacija je istovremeno suočena s kritikama zbog nedovoljne transparentnosti vlastitog finansiranja.

Podrška protestima poljoprivrednika i kritike Evropske unije

Početkom 2024. godine MCC Brussels otvoreno je podržavao proteste evropskih poljoprivrednika protiv niskih otkupnih cijena i evropskih propisa.

Organizacija negira da je organizovala proteste, ali priznaje da je učestvovala na njima i proizvodila videosadržaje kako bi, kako navodi, pomogla poljoprivrednicima da predstave svoje probleme.

Istovremeno su objavljivali izvještaje u kojima tvrde da evropske politike "uništavaju" poljoprivredu.

Njihov angažman poklopio se s periodom kada su proteste širom Evrope otvoreno podržavale krajnje desne političke grupe i zagovornici teorija zavjere.

Optužbe protiv nevladinih organizacija

MCC Brussels objavio je i izvještaj u kojem optužuje Evropsku komisiju da milijarde eura usmjerava prema "netransparentnoj mreži nevladinih organizacija i think tankova".

Posebno su izdvojili deset organizacija koje su dobile sredstva iz evropskog programa Građani, jednakost, prava i vrijednosti (CERV), čiji budžet za period od 2021. do 2027. godine iznosi 1,55 milijardi eura.

Generalni sekretar Evropskog pokreta Petros Fassoulas smatra da je upravo taj izvještaj doprinio stvaranju negativne atmosfere prema civilnom društvu.

Njegova organizacija je 2025. godine ostala bez godišnjeg evropskog granta od 650.000 eura, kao i bez dodatne podrške Evropskog parlamenta za promotivne kampanje.

Iako nema dokaza da je kampanja desnice direktno uzrokovala gubitak sredstava, Fassoulas smatra da je tajming bio vrlo neobičan.

Podrška krajnje desnice i oštre kritike protivnika

Europarlamentarka nizozemske krajnje desne Stranke za slobodu Marieke Ehlers izjavila je da smatra izvještaje MCC-a zanimljivim i korisnim, naglašavajući važnost postojanja think tankova različitih političkih usmjerenja.

S druge strane, dugogodišnji analitičar mađarske politike Roland Freudenstein tvrdi da je MCC Brussels prvenstveno osnovan kako bi branio Orbánovu vlast i pružio intelektualnu podršku evropskoj alternativnoj desnici.

Portparol MCC-a odbacuje takve tvrdnje, poručujući da organizacija osuđuje korupciju svih političara i državnih službenika.

Problemi s transparentnošću 

Dodatni udarac za MCC Brussels stigao je prošlog mjeseca kada je organizacija suspendovana iz Registra transparentnosti Evropske unije.

Bez registracije nije moguće ostvarivati službene sastanke s visokim zvaničnicima EU.

Suspenzija je uslijedila nakon prijave nevladine organizacije Corporate Europe Observatory iz februara 2025. godine, koja je tvrdila da MCC nije na vrijeme prijavio svoje izvore finansiranja.

Iako se organizacija registrovala početkom 2024. godine, podatke o finansiranju objavila je tek u augustu 2025.

Iz MCC-a tvrde da su sve obaveze izvršili u zakonskom roku te da je suspenzija politički motivisana.

Evropska komisija odbila je komentarisati razloge suspenzije, navodeći da ne govori o administrativnim postupcima koji su još u toku.

Dok MCC Brussels intenzivno traži nove finansijere, Roland Freudenstein smatra da bi situacija bila potpuno drugačija da Viktor Orbán nije doživio težak izborni poraz.

"Da nije bilo Orbánovog ubjedljivog poraza u aprilu, danas bi bili u punom usponu", zaključio je, prenosi The Guardian.

federalna.ba

Federalna.ba dostupna je i kao mobilna aplikacija. Preuzmite je na Google Playu i App Storeu.