Evropa pod "omegom": Neobični meteorološki fenomen zarobio vrelinu nad kontinentom

Veliki dio Evrope suočava se s jednim od najintenzivnijih toplinskih valova posljednjih godina, a meteorolozi upozoravaju da iza neuobičajeno visokih temperatura stoji rijedak atmosferski fenomen poznat kao „omega blok“. Ovaj vremenski obrazac, koji je ime dobio po grčkom slovu omega (Ω), praktično je „zaključao“ vreli zrak iznad kontinenta i spriječio uobičajeno kretanje vremenskih sistema.

Posljednjih dana rekordno visoke temperature zabilježene su u Francuskoj, Ujedinjenom Kraljevstvu, Belgiji, Nizozemskoj, Španiji i Italiji, dok stručnjaci upozoravaju da bi ekstremna vrućina mogla trajati i naredne sedmice.

Profesor Mikdat Kadioglu, stručnjak za klimu i meteorologiju sa Tehničkog univerziteta u Istanbulu, za Anadoliju je pojasnio da se nad Evropom formirao snažan greben visokog zračnog pritiska u obliku grčkog slova omega, stvarajući ono što meteorolozi nazivaju „omega blokom“.

„Ovaj obrazac sastoji se od snažnog toplog grebena u središtu, dok se s obje strane nalaze sistemi niskog zračnog pritiska. Takva konfiguracija praktično blokira uobičajeno kretanje vremenskih sistema sa zapada prema istoku i zadržava toplotu nad istim područjem danima“, objasnio je Kadioglu.

Rekordi širom kontinenta

Posljedice ovog meteorološkog fenomena već su vidljive širom Evrope.

U Italiji je toplotni val, koji dolazi iz Afrike, doveo do izdavanja crvenih upozorenja u osam gradova, dok su u Španiji izuzetno visoke temperature poremetile svakodnevni život stanovnika, posebno u Granadi.

Francuska meteorološka služba Meteo-France upozorila je da bi temperature između 21. i 23. juna mogle dostići rekordne vrijednosti. Čak 60 francuskih departmana nalazi se pod narandžastim upozorenjem zbog vrućina, a prognostičari očekuju da će ekstremno toplo vrijeme potrajati i naredne sedmice.

Ni sjeverniji dijelovi Evrope nisu pošteđeni. U Amsterdamu se očekuju gotovo tropske temperature, a meteorolozi upozoravaju da bi u pojedinim područjima vrijednosti mogle premašiti 30 stepeni Celzijusa. Belgijski Kraljevski meteorološki institut također je izdao narandžasto upozorenje zbog kombinacije ekstremnih vrućina i snažnih oluja.

U Ujedinjenom Kraljevstvu meteorološka služba Met Office saopćila je da će povišene temperature potrajati najmanje do četvrtka. U pojedinim dijelovima zemlje očekuje se više od 30 stepeni, dok bi najtoplija područja mogla dosegnuti čak 38 stepeni Celzijusa.

Zašto je ovaj toplinski val drugačiji?

Prema riječima profesora Kadioglua, trenutni vremenski uslovi ne predstavljaju uobičajene ljetne vrućine.

„Postoji jasna razlika između normalnih ljetnih temperatura i toplinskog vala koji je dodatno pojačan atmosferskim blokiranjem. Kod omega bloka veliki greben visokog pritiska ostaje zarobljen nad Evropom. Zrak se spušta prema tlu, nebo ostaje vedro, a Sunce kontinuirano zagrijava površinu. Budući da se vremenski sistemi ne mogu pomjerati, toplota se danima nakuplja na istom području“, rekao je on.

Posebno zabrinjava činjenica da se ovako intenzivan toplinski val javio već u junu.

„Da se ovako snažna vrućina pojavi tako rano i da se proširi sve do Skandinavije i Norveške znači da su temperature znatno iznad sezonskog prosjeka. Ovo nije običan ljetni dan, već neuobičajen toplinski val dodatno pojačan atmosferskim blokiranjem“, istakao je Kadioglu.

Toplina stigla i do Skandinavije

Meteorolog upozorava da je najveći rizik trenutno prisutan u zapadnoj i centralnoj Evropi.

„Najugroženiji su Francuska, Španija, Njemačka, zemlje Beneluksa, Ujedinjeno Kraljevstvo, ali i Skandinavija i Norveška, gdje se topli zračni tokovi šire prema sjeveru“, rekao je.

Posebno zabrinjava činjenica da se temperature kakve su nekada bile rijetkost sada bilježe i na znatno višim geografskim širinama.

„Činjenica da toplina dolazi do područja poput Skandinavije, gdje su takve temperature nekada bile neuobičajene, pokazuje da osnovna temperatura atmosfere raste“, upozorio je stručnjak.

Veći rizik od suša i požara

Produženi periodi ekstremnih temperatura mogli bi imati ozbiljne posljedice po okoliš i poljoprivredu.

Kadioglu upozorava da dugotrajne vrućine povećavaju rizik od suše, ali i vjerovatnoću izbijanja šumskih požara širom kontinenta.

Takvi događaji, kaže, posljednjih godina postaju sve češći i intenzivniji.

„Toplinski valovi prirodni su dio ljeta, ali ono što sada vidimo dodatno je pojačano dugotrajnim atmosferskim blokiranjem. Takve pojave postaju sve učestalije i snažnije“, rekao je.

Dok Evropa gori, Turska pod kišom

Za razliku od većeg dijela Evrope, Turska se trenutno nalazi na istočnoj strani omega bloka, gdje preovladavaju hladniji i vlažniji vremenski uslovi.

Kadioglu navodi da je zemlja između 21. i 26. juna uglavnom zaštićena od ekstremne vrućine koja pogađa ostatak kontinenta.

U pojedinim regijama temperature su čak ispod prosjeka za ovo doba godine, dok unutrašnje, sjeverne i istočne oblasti bilježe povećan rizik od lokalnih grmljavinskih nevremena, grada i jakih udara vjetra.

Posebno je upozorio na mogućnost bujičnih poplava i zadržavanja velikih količina vode, naročito u crnomorskoj regiji.

„Ako se dolina niskog pritiska dodatno produbi i zadrži iznad Crnog mora, ponovljene padavine nad istim područjima mogle bi značajno povećati rizik od poplava“, rekao je.

S druge strane, obalna područja Egejskog i Sredozemnog mora, kao i jugoistočni dijelovi Turske, ostat će topliji i sušniji.

Klimatske promjene pojačavaju ekstremne vremenske pojave

Prema procjenama stručnjaka, temperature bi u Turskoj ponovo mogle početi rasti nakon 25. i 26. juna, dok bi se Evropa krajem mjeseca mogla postepeno osloboditi sadašnjeg omega bloka.

Ipak, Kadioglu upozorava da bi se slični obrasci mogli ponavljati tokom cijelog ljeta.

„Ovakvi blokirajući sistemi mogu se ponavljati tokom cijelog ljeta. Svaki novi omega blok mogao bi ili Evropu ili Tursku dovesti pod utjecaj ekstremne vrućine“, rekao je.

Naglašava da klimatske promjene nisu direktan uzrok pojedinačnog toplinskog vala, ali značajno povećavaju vjerovatnoću njegovog nastanka, kao i njegov intenzitet i trajanje.

„Jedan događaj ne definiše klimu, ali ponavljanje rekordnih toplinskih valova posljednjih godina ukazuje na vrlo jasan trend. Globalno zagrijavanje podiglo je osnovnu temperaturu atmosfere, što znači da isti atmosferski obrazac danas proizvodi više maksimalne temperature nego prije deset ili dvadeset godina“, zaključio je Kadioglu.

Meteorolozi stoga upozoravaju da bi ljeto 2026. godine moglo donijeti iznadprosječne temperature, nove toplinske valove, povećan rizik od suša i šumskih požara, dok će stanovnici velikog dijela Evrope i narednih dana tražiti spas od nesnosnih vrućina koje je nad kontinentom zarobio neobični „omega blok“.

federalna.ba/AA

Federalna.ba dostupna je i kao mobilna aplikacija. Preuzmite je na Google Playu i App Storeu.