Dronovi i autonomno oružje u fokusu nove evropske odbrambene strategije

U maloj radionici u istočnom Midlandsu u Engleskoj, inženjeri Skycuttera razvijaju oružje za Ukrajinu. Redovi 3D printera izrađuju trupove presretačkih dronova, dok se dijelovi poput motora i navigacijskih čipova ručno sastavljaju. Isti proces ponavlja se stotinama hiljada puta mjesečno u partnerskim fabrikama u Ukrajini, opisuje The Guardian.

Rojеvi jeftinih, smrtonosnih i često autonomnih dronova korištenih u ratu u Ukrajini već su potpuno promijenili način ratovanja. Vojnici daleko iza linije fronta moraju se stalno kretati kako bi izbjegli napade iz zraka, dok su gradovi izloženi vođenim projektilima koji su znatno jeftiniji i zbog toga mnogo češće korišteni nego raniji sistemi naoružanja.

Evropske vojske sada pokušavaju sustići tehnološke promjene kroz planove o ulaganju milijardi eura u novo naoružanje, dodatno podstaknute neizvjesnim stavovima američkog predsjednika Donalda Trumpa prema NATO savezu i njegovim zahtjevima za povećanjem vojnih budžeta članica.

Fokus na „odbrambeni suverenitet“

Kombinacija rata u Evropi i političke neizvjesnosti u SAD-u pojačala je dugogodišnje kritike da se evropske države previše oslanjaju na američke proizvođače oružja.

Evropska unija odgovorila je najavom ulaganja od 800 milijardi eura u odbranu tokom naredne četiri godine. 

Sve veći naglasak stavlja se na „odbrambeni suverenitet“, odnosno sposobnost država da proizvode i koriste oružje bez oslanjanja na potencijalno nepouzdane saveznike. Zbog toga značajan dio novih ulaganja odlazi domaćim kompanijama i tehnološkim startupima.

Dronovi postaju ključ modernog ratovanja

Vojske i dalje smatraju da ne mogu potpuno zamijeniti pješadiju, tenkove, artiljeriju i ratne brodove, ali će veliki dio planiranih ulaganja biti usmjeren na dronove za zrak, kopno i more.

U evropskim sigurnosnim krugovima raste uvjerenje da kontinent mora biti sposoban samostalno osigurati vlastitu odbranu.

Evropski startupi preuzimaju primat

Nove tehnološke kompanije ubrzano rastu zahvaljujući promjenama na tržištu i sve većoj potražnji za jeftinijim i efikasnijim sistemima.

Portugalska kompanija Tekever, osnovana 2001. godine, prošle godine dostigla je vrijednost veću od milijardu dolara i sada zapošljava oko 1.200 ljudi, uključujući radnike u novim fabrikama u Velikoj Britaniji i Francuskoj.

Među vodećim evropskim kompanijama u sektoru odbrambene tehnologije nalaze se i njemački Helsing, kao i proizvođači dronova Quantum Systems i Stark Defence. Njemačka vojska već je naručila napadačke dronove od Helsinga i Starka.

Američke kompanije i političke kontroverze

Evropsko tržište odbrane sve više privlači i američke tehnološke gigante poput Palantira i Andurila. Međutim, njihovo širenje izaziva političke kontroverze zbog bliskih veza osnivača i rukovodilaca tih kompanija s Donaldom Trumpom.

Palantir podržava milijarder Peter Thiel, poznat po kritikama liberalnih demokratija, dok kompaniju Anduril vodi Palmer Luckey, koji održava bliske odnose s Trumpovom administracijom.

Jeftini dronovi mijenjaju ekonomiju ratovanja

Pad cijena senzora, motora i drugih komponenti omogućio je startupima da brzo razvijaju nove sisteme. Tradicionalni proizvođači oružja nisu se na vrijeme prilagodili promjenama koje su donijeli dronovi.

Rusija, primjerice, koristi iranske dronove Shahed za napade na ukrajinske gradove. Procjenjuje se da jedan Shahed košta oko 30.000 dolara, dok projektili za sisteme protivzračne odbrane NATO-a često koštaju stotine hiljada ili čak milione dolara.

Zbog toga startupi razvijaju znatno jeftinije presretačke sisteme. Kompanija Frankenburg proizvodi projektile čija se cijena procjenjuje na nekoliko desetina hiljada dolara, dok Skycutter tvrdi da njihovi najjeftiniji presretači koštaju oko 2.000 dolara.

Brzina razvoja postaje ključna prednost

Kompanije ističu da se tehnologija mijenja izuzetno brzo i da je stalna prilagodba ključ opstanka na tržištu.

Direktori Skycuttera navode da su stalno prisutni u Ukrajini kako bi pratili ruske metode ometanja dronova i prilagođavali svoje sisteme.

Tekever tvrdi da je tokom prve tri godine rata u Ukrajini razvio više od 100 verzija svog glavnog proizvoda kroz stalne softverske nadogradnje i unapređenja senzora.

Evropske vlade sporo prate promjene

Iako evropske države najavljuju velika ulaganja, mnoge kompanije upozoravaju da birokratija i sporost vlada usporavaju razvoj novih tehnologija.

Skycutter upozorava da razmatra mogućnost preseljenja iz Velike Britanije zbog nedostatka domaćih ulaganja, uprkos interesovanju drugih država za njihove sisteme.

Predstavnici industrije smatraju da moderna odbrana više ne može zavisiti od sporih i jednokratnih nabavki.

Prema riječima direktora Mikea Armstronga, savremeni sigurnosni izazovi zahtijevaju kontinuiranu industrijsku proizvodnju i mnogo brže procese nabavke kako bi vojske mogle odgovoriti na ubrzane tehnološke promjene koje nameće moderno ratovanje.

federalna.ba