BBC: Sirijski državni vrh umiješan u trgovinu drogom Captagon

Nove direktne veze između trgovine drogom Captagon vrijedne više milijardi dolara i vodećih pripadnika sirijskih oružanih snaga i porodice predsjednika Bashara al-Assada otkrivene su u zajedničkoj istrazi BBC News Arabic i mreže istraživačkog novinarstva OCCRP.

Captagon je droga slična amfetaminu koja izaziva veliku ovisnost i koja je pogodila Bliski istok posljednjih godina. Tokom prošle godine, BBC je snimao sa jordanskom i libanonskom vojskom, posmatrajući njihove kampanje da zaustave krijumčarenje Captagona preko granica u njihove zemlje iz Sirije.

Sada se droga nalazi u Evropi, Africi i Aziji.

U martu su Britanija, Sjedinjene Američke Države i Evropska unija uvele sankcije određenom broju ljudi - uključujući dva rođaka predsjednika Assada - osumnjičenih za umiješanost u trgovinu Captagonom. Ali BBC-jeva istraga, duboko u sirijskoj narko-državi, pronašla je dokaze koji ukazuju na umiješanost drugih visokih sirijskih zvaničnika pored onih koji su već sankcionisani.

Sirijska vlada nije odgovorila na zahtjev BBC-ja za komentar.

Međutim, ranije je negirao bilo kakvu umiješanost u trgovinu drogom.

U julu 2022. godine, u gradu Suweida na jugu Sirije, sjedište Rajija Falhouta, vođe milicije saveznika režima, preplavila je suparnička grupa. Pronašli su vrećice sa nečim što je izgledalo kao tablete Captagon pripremljene za distribuciju i mašinu koja se može koristiti za presovanje tableta, kao i sirijsku vojnu iskaznicu Falhouta i otključani mobilni telefon.

Dobivši ekskluzivni pristup telefonu, BBC je pronašao niz poruka između njega i libanskog kontakta kojeg je nazvao "Abu Hamza", u kojima su razgovarali o kupovini mašine za presovanje tableta. Na mobitelu je pronađen i razgovor iz augusta 2021. u kojem su Falhout i Abu Hamza razgovarali o premještanju mašinerije iz Libana u Siriju. Koristeći broj telefona, BBC je utvrdio Abu Hamzin pravi identitet - Hussein Riad al-Faytrouni. Lokalni novinari su rekli da je on povezan s Hezbolahom, libanonskom političkom strankom i militantnom grupom blisko povezanom sa sirijskom vladom.

Hezbolahovi borci odigrali su ključnu ulogu u pomaganju sirijskoj vladi da preokrene tok građanskog rata i navodno su prisutni širom Sirije. Oni su dugo bili optuživani za umiješanost u trgovinu drogom, ali su to uvijek negirali. Obraćajući se iz egzila, sirijski novinar iz oblasti Suweida je objasnio: "Hezbolah je umiješan, ali je veoma oprezan da njegovi članovi ne igraju ključne uloge u transportu i krijumčarenju robe." Hezbolah nije odgovorio na zahtjev BBC-a za komentar o Faytrouniju. Oni su ranije negirali bilo kakvu ulogu u proizvodnji i krijumčarenju Captagona.

To nije bio jedini put da se Hezbolah pojavio u BBC-jevoj istrazi.

Nakon mjeseci sigurnosnih priprema, BBC je uspio dobiti rijedak pristup sirijskim oružanim snagama u Aleppu koji kontroliše vlada.

Jedan vojnik, koji je razgovarao s njima pod uslovom da ostane anoniman, rekao nje da je mjesečna plata njegovih saboraca manja od 150.000 sirijskih funti (60 dolara).

Rekao je i da su mnogi od njih postali lokalni dileri droge kako bi dopunili svoje prihode, te da im je to postala rutina. Zamoljen da opiše ulogu svoje jedinice u lokalnoj trgovini Kaptagonom, on odgovara: „Nije nam bilo dozvoljeno da idemo u fabriku. Odabrali bi mjesto sastanka, a mi bismo kupovali od Hezbolaha. Primili bi robu i koordinirali se sa Četvrtom divizijom koji bi nam olakšao kretanje."

Četvrta divizija je elitna jedinica sirijske vojske koja ima zadatak da štiti vladu od unutrašnjih i vanjskih prijetnji. Od 2018. formalno je vodi Maher al-Assad, mlađi brat predsjednika Assada.

Maher al-Assad je podložan sankcijama Zapada zbog brutalnih gušenja demonstranata tokom građanskog rata u Siriji, a povezan je i s navodnom upotrebom hemijskog oružja. Također se navodi da je nadgledao transformaciju Četvrte divizije u velikog ekonomskog igrača.

BBC je razgovarao s bivšim oficirom koji je prebjegao iz sirijske vojske. Rekao je: „Zbog teških finansijskih uslova kroz koje prolaze oficiri i činovi tokom sirijskog rata, mnogi pripadnici Četvrte divizije pribjegli su švercu. Tako su automobili oficira Četvrte divizije počeli da se koriste za prevoz ekstremista, oružja, droge, jer je to bilo jedino tijelo koje se moglo kretati preko kontrolnih punktova u Siriji." Sirijska ekonomija, oštećena sankcijama i ratom, sada je blizu kolapsa. Analitičari kažu da se sve više oslanja na unosnu malu tabletu Captagon.

"Razmjer prihoda... je manji od sirijskog državnog budžeta", kaže Joel Rayburn, bivši američki specijalni izaslanik za Siriju, za BBC. "Ako bi prihodi Captagona bili zaustavljeni ili ozbiljno poremećeni, ne mislim da bi Assadov režim to mogao preživjeti."

BBC je pronašao dodatne dokaze o umiješanosti porodice Assad u trgovinu Captagonom.

Godine 2021. u Libanu je počelo suđenje protiv ozloglašenog libansko-sirijskog biznismena Hassana Daqqoua, kojeg libanska štampa prozvala "Kralj Captagona". Proglašen je krivim za krijumčarenje Captagona nakon što je ogromna pošiljka droge zaplijenjena u Maleziji.

Zapljena, koja je sadržavala skoro 100 miliona tableta, bila je namijenjena Saudijskoj Arabiji, gdje je njena ulična vrijednost procijenjena na između milijardu i dvije milijarde dolara, što je čini jednom od najvećih zapljena droge u istoriji.

Slučaj je saslušan iza zatvorenih vrata, ali se naš tim sastao sa sucem koji nam je rekao da većina dokaza potiče iz nadzora telefonske komunikacije između Daqqoua i jednog broja krijumčara droge.

Na suđenju, Daqqou je rekao da je sarađivao s Četvrtom divizijom sirijske vojske u borbi protiv krijumčara Captagona i kao dokaz je predstavio ličnu kartu Četvrte divizije.

Daqqou je rekao za BBC da je ostao pri svojoj tvrdnji da je nevin i da sud nije pronašao dokaze kojim bi pokazali da je umiješan u pošiljku Captagona. Iako je Daqqou proglašen krivim za trgovinu ljudima, sudac je za BBC rekao da nisu pronađeni dokazi o umiješanosti sirijskih zvaničnika u njegov posao s Captagonom.

Ali BBC-jeva istraga je pronašla nešto u sudskom dokumentu od 600 stranica što govori drugačiju priču - niz screenshotova WhatsApp poruka koje je Daqqou poslao nekome koga je nazvao "Šef". Njihov telefonski broj se uglavnom sastojao od iste cifre koja se ponavlja mnogo puta, što ga čini cijenjenim takozvanim "zlatnim brojem".

BBC je razgovarao s različitim izvorima na visokom nivou u Siriji koji su potvrdili da taj broj pripada general-majoru Ghassanu Bilalu. Zvali su broj više puta, ali nismo dobili odgovor.

General Bilal je Maher al-Assadov broj dva u Četvrtoj diviziji i smatra se da vodi moćni Biro za sigurnost. U porukama WhatsAppa, Daqqou je sa „šefom“ razgovarao o kretanju "robe" - za koju se vjeruje da je Captagon - u sirijski grad po imenu Saboora, gdje Četvrta divizija ima veliku bazu, kao i o obnavljanju sigurnosnih dozvola.

Ako je „šef“ zaista general Bilal, razgovor sugerira da je jedan od najviših vojnih oficira Sirije povezan s ilegalnom trgovinom Captagonom, vrijednom milijarde dolara. General Bilal nije odgovorio na brojne pozive BBC-ja za komentar.

U maju je Sirija ponovo primljena u Arapsku ligu, a predsjednik Assad prisustvovao je sastanku regionalne grupacije po prvi put nakon više od jedne decenije. Također je pozvan u Ujedinjene Arapske Emirate da prisustvuje COP28 u novembru.

Ostaje pitanje u kojoj mjeri će međunarodna zajednica nastojati da izvrši pritisak na režim da odustane od ovisnosti Sirije o Captagonu.

federalna.ba/BBC