Anđelić: Trump spaja izolacionizam i intervencionizam u novom haotičnom sistemu

Koje su posljedice američkog povlačenja iz međunarodinih organizacija, koji je utjecaj odluke na međunarodno pravo i poredak? U magazinu Svijet - komentar Nevena Anđelića, profesora međunarodnih odnosa iz Londona.

Multilateralizam je mrtav. Tako izgleda nakon posljednjih odluka i dešavanja u Washingtonu, odluka Donalda Trumpa i njegova administracija, ali ne samo Sjedinjenih Američkih Država, već i ponašanja u međunarodnim odnosima Rusije, pa donekle i nekih drugih glavnih aktera u međunarodnim odnosima.

Dakle, multilateralizam je bio nešto, bio je princip na osnovu kojega se utvrđivao i obezbjeđivao svjetski mir. Sada, cinici bi rekli, nije nikada bilo svjetskog mira, međutim, kada uporedimo stanje od 1945. od juna, kada su formirane Ujedinjene nacije, pa do danas, broj ratova i nasilnost tih sukoba je, ipak, bila donekle kontrolisana u odnosu na što je prethodilo u tom periodu dva svjetska globalna sukoba. To je jedan od bitnih elementa. Uostalom, osjetimo se da je kao jedno od rješenja na Pariskoj mirovnoj konferenciji 1919. - upravo američki predsjednik Woodrow Wilson je izašao sa idejom o formiranju Lige nacija, SAD joj se nisu nikada pridružile.

To je bio jedan element koji je donekle omogućio, barem za 20-ak godina, neki vid svjetskog mira. Uostalom, i neka rješenja pozitivna su bila - kao oko Olanda, otočje između Švedske i Finske gdje su se dogovorile dvije zemlje kome će pripadati, a kakva će prava imati nacionalna manjina koja živi na tom otočju. Dakle, postoji historija uspješnosti multilateralizma.

Ovo što se sada dešava, izlazak iz 60-ak međunarodnih organizacija, 30-ak agencija Ujedinjenih nacija i 30-ak drugih organizacija koji nisu dio UN sistema, to je nešto što je bez presedana, zaista. To može govoriti na jednu stranu o mogućem izolacionizmu SAD-a, što je jedna od odlika takve vrste vanjske politike. Međutim, istovremeno mi imamo intervencionizam.

Ono što se desilo u Venecueli, de facto otmica venecuelanskog diktatora, to je intervencionizam. Vanjska politika Donalda Trumpa je čudna kombinacija izolacionizma i intervencionizma. Uvođenje i nametanje tarifa za uvoz proizvoda iz drugih dijelova svijeta, to je jedna od odlika izolacionizma, protekcionizma ekonomskog. Međutim, istovremeno vidimo da je on vrlo intervencionistički raspoložen. Jedan novi sistem on nastoji da uspostavi. Trenutno taj sistem izgleda haotično. Sistem bez sistema, nepostojeći, ali jasna je njegova namjera. Da SAD koriste silu kao metodu ostvarenja njihovih osnovnih interesa u međunarodnim odnosima, bili oni politički, vojni ili ekonomski.

Sličnu metodu koristi i Rusija. Kina nagovještava da su i oni spremni da tako nešto čine u svojoj domeni sfere interesa. Sve to zajedno nas dovodi do mogućnosti uspostave novog svjetskog poretka koji neće biti ni malo privlačan većini čovječanstva, ali većina čovječanstva nije spremna da se usprotivi tom poretku ili nema mogućnost, nema moć da mu se usprotivi.

Na kraju, možemo doći do toga da pogledamo u Evropi i gdje je tu Evropska unija. Katastrofalno vodstvo, nekompetentnost vodstva Evropske unije dovelo je u situaciju da su oni sada jednostavno obezvrijeđeni, da njihova ekonomska moć se ignoriše, da njihova politička moć postaje manje postojeća odnosno skoro nepostojeća, vojna moć nekad u budućnosti možda se ostvari, za sada je nema nigdje i pitanje na šta može utjecati Evropska unija, a to je još ono što je ostalo srž liberalne demokratije kao principa, kao modela koji omogućava donekle sretan i prosperitetan život građanstva. 

federalna.ba